BẤT LỰC TẬP NHIỄM TRONG TÌNH YÊU, CÔNG SỞ VÀ HỌC ĐƯỜNG: KHI SỰ "CAM CHỊU" HỦY HOẠI CUỘC SỐNG

Tại sao học sinh giỏi bỗng nhiên sa sút? Tại sao nạn nhân bạo hành không rời đi? Phân tích Bất lực tập nhiễm trong các khía cạnh đời sống và cách nhận diện.

Những bi kịch thầm lặng

Bạn có thấy quen thuộc với những hình ảnh này:

- Một học sinh từng rất thông minh bỗng nhiên buông xuôi, không thèm làm bài tập vì "đằng nào cô giáo cũng trù dập".

- Một nhân viên văn phòng ngày ngày đi làm như cái xác không hồn, sếp mắng cũng không phản kháng, giao việc gì làm việc nấy.

- Một người phụ nữ/đàn ông chịu đựng sự bạo hành (thể xác hoặc tinh thần) năm này qua tháng nọ mà không dám ly hôn?

Điểm chung của họ không phải là sự nhu nhược bẩm sinh. Họ là nạn nhân của Bất Lực Tập Nhiễm. Trong bài viết này, hãy cùng Bảo Sang PSY soi chiếu hiện tượng này vào các khía cạnh thực tế nhất của cuộc sống.

I. Trong Giáo dục: Vòng luẩn quẩn của học sinh thất bại

Đây là môi trường dễ hình thành Bất lực tập nhiễm nhất.

- Cơ chế: Khi một đứa trẻ cố gắng học nhưng liên tục bị điểm kém, hoặc bị cha mẹ/thầy cô phê bình gay gắt bất kể nỗ lực (dù làm đúng hay sai cũng bị mắng), trẻ sẽ hình thành niềm tin: "Năng lực của mình là kém cỏi, cố gắng cũng vô ích".

- Hậu quả: Trẻ ngừng học, quậy phá hoặc trở nên trầm cảm. Điều nguy hiểm là trẻ quy kết thất bại này cho năng lực nội tại ("Mình dốt") thay vì yếu tố bên ngoài ("Phương pháp chưa đúng"), dẫn đến việc mất tự tin trong cả các môn học khác.

II. Trong Mối quan hệ & Bạo lực Gia đình: Tại sao họ không rời đi?

Câu hỏi nhức nhối: "Tại sao bị đánh/chửi mà không bỏ đi?". Bất lực tập nhiễm chính là câu trả lời khoa học cho hiện tượng này.

- Quá trình "Tập nhiễm": Trong một mối quan hệ độc hại, kẻ bạo hành thường xuyên sử dụng các đòn tâm lý thất thường (lúc ngọt ngào, lúc vũ phu không báo trước). Nạn nhân không thể dự đoán khi nào mình sẽ bị tổn thương.

- Sự tê liệt: Dần dần, nạn nhân tin rằng mình không có khả năng kiểm soát sự an toàn của bản thân. Họ tin rằng việc rời đi sẽ dẫn đến hậu quả tồi tệ hơn, hoặc tin rằng mình "xứng đáng" bị như vậy. Ý chí phản kháng bị tê liệt hoàn toàn.

III. Nơi Công sở: Burnout và Sự thụ động

Tại môi trường làm việc, Bất lực tập nhiễm biểu hiện dưới dạng hội chứng Kiệt sức (Burnout). Khi nhân viên cảm thấy tiếng nói của mình không có trọng lượng, mọi đề xuất đều bị bác bỏ, hoặc khối lượng công việc quá tải không thể kiểm soát, họ sẽ chuyển sang trạng thái "làm cho xong chuyện". Họ không còn sáng tạo, không còn nhiệt huyết, và chấp nhận sự trì trệ như một điều hiển nhiên.

IV. Làm sao để phá vỡ vòng luẩn quẩn này?

Để thoát khỏi Bất lực tập nhiễm trong đời sống, chúng ta cần tái thiết lập "Quyền tự quyết".

1. Thiết lập mục tiêu nhỏ (Small Wins): Thay vì cố thay đổi cả cuộc đời, hãy bắt đầu từ những việc nhỏ bạn chắc chắn làm được. Thành công nhỏ sẽ kích thích não bộ tiết Dopamine, khôi phục niềm tin.

2. Thay đổi môi trường: Nếu môi trường (lớp học, công ty, gia đình) là nguồn gốc gây ra sự bất lực, việc tách mình ra khỏi đó (dù tạm thời) là cần thiết để nhìn nhận lại vấn đề.

3. Tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp: Đôi khi, niềm tin tiêu cực đã bám rễ quá sâu khiến bạn không thể tự nhận ra.

V. Trị liệu Nghệ thuật: Tiếng nói cho những người "Không thể nói"

Đặc biệt trong các trường hợp bạo lực gia đình hoặc áp lực học đường, nạn nhân thường rất khó diễn tả nỗi đau bằng lời (do sợ hãi hoặc xấu hổ). Đây là lúc Trị liệu Nghệ thuật tại Bảo Sang PSY phát huy tác dụng:

- Không gian an toàn không phán xét: Trong phòng trị liệu nghệ thuật, mọi nét vẽ, mọi hình khối đều được chấp nhận. Không có đúng sai, không có điểm số, không có sự trừng phạt. Điều này giúp chữa lành những tổn thương do sự "bất lực" gây ra.

- Giải phóng cảm xúc dồn nén: Với những người bị kìm nén lâu ngày nơi công sở hay gia đình, việc được mạnh tay nhào nặn đất sét, hay vẽ những gam màu mạnh là cách giải tỏa năng lượng tiêu cực an toàn và hiệu quả nhất.

- Tái xây dựng lòng tự trọng: Khi hoàn thành một tác phẩm nghệ thuật, bạn nhìn thấy giá trị của chính mình. Đó là bước đầu tiên để tin rằng: "Mình có thể tạo ra những điều đẹp đẽ, mình có giá trị".

👉 Bạn đang cảm thấy mắc kẹt trong công việc hay mối quan hệ? Hãy để nghệ thuật giúp bạn tìm lại lối thoát. Nhắn tin cho Bảo Sang PSY để được tư vấn.